Nie wchodząc nadmiernie w szczegóły, Prezes UOKiK uznał, że czterech operatorów dogadało się między sobą, by nie wprowadzić na rynek nowego produktu – telewizji mobilnej w standardzie DVB-H, czyli takiej, którą oglądać można by na specjalnych telefonach komórkowych. Zdaniem Prezesa, konsumenci ponieśli przez to ogromną stratę, gdyż nie mogą – na wzór mieszkańców Japonii czy Korei – oddawać się rozkoszom oglądania ulubionych programów telewizyjnych w parku, na ulicy, czy w autobusie.

Operatorzy próbowali się bronić argumentując, że w czasie recesji gospodarczej DVB-H jest projektem nieopłacalnym na co wskazują doświadczenia innych krajów europejskich. Dlatego też nie miało dla nich ekonomicznego sensu, by angażować się w DVB-H i to jeszcze na niekorzystnych – w ich ocenie – warunkach narzuconych przez zwycięzcę konkursu na państwowy monopol na częstotliwości – spółkę Info-TV-FM z Zamościa.

Urzędnicy pozostali niewzruszeni. Jeśli każdemu z operatorów indywidualnie nie opłacało się wejście w DVB-H, to po co dogadywali się między sobą, by nie wprowadzać tego produktu? W dodatku, sami operatorzy zapewniali jeszcze niedawno Prezesa UOKiK, że telewizja mobilna jest “naturalną usługą dodaną telefonii ruchomej”. Jak słusznie zauważyli urzędnicy, rzekome porozumienie konkurentów czemuś musiało służyć. Jedną z tych funkcji mogło być zmniejszenie ryzyka, że jeden z operatorów jednak zdecyduje się zainwestować w DVB-H i wtedy pozostali będą musieli za jego przykładem zaangażować się w ten rynek. Ważne przy tym jest, że “spóźnialscy” mogli by stracić część klientów.

Wydawać się może, że wnioski, które z powyższego wyciągnął UOKiK są właściwe. Tak jednak nie jest. Decyzja Prezesa UOKiK opiera się na założeniu, że urzędnik może wiedzieć lepiej od przedsiębiorcy, kiedy temu przedsiębiorcy opłaca się wejść na rynek z nowym produktem. Kwestia rzekomego kartelu jest tu w istocie elementem przygodnym.

Bez wysiłku można podać całkowicie niewinne uzasadnienie rzekomej zmowy czterech operatorów. Biorąc pod uwagę niepewność związaną z rynkiem DVB-H (jak pokazują przykłady europejskie), operatorzy byli gotowi na niego wejść jedynie na wystarczająco korzystnych warunkach, które zapewnić miało im wygranie konkursu na częstotliwości przez powołane przez nich konsorcjum. Operatorzy konkurs przegrali i – zgodnie z przewidywaniami – otrzymali od Info-TV-FM ofertę, która z punktu widzenia ich oceny ryzyka była nieopłacalna. Cały czas istniało jednak ryzyko, że jeden z nich się wyłamie i mimo ryzyka zdecyduje się na przyjęcie oferty Info-TV-FM. Pozostali byliby wtedy pod presją i musieliby podjąć decyzję albo o pójściu w ślad tego operatora albo o wstrzymaniu się z działaniem w nadziei na ekonomiczne fiasko jego inwestycji. Dlatego też racjonalne mogło być wymienianie się informacjami między operatorami o ich stosunku do oferty Info-TV-FM oraz koordynowanie działań.

Gdyby wejście na rynek DVB-H było rzeczywiście opłacalne, to nie można mieć złudzeń: na pewno któryś z operatorów by się wyłamał. Kartele są z natury niestabilne. Powodzenie ewentualnej zmowy operatorów jest dowodem na to, że w ich ocenie DVB-H na dzisiejszych warunkach to marnotrawstwo zasobów, które przecież mają alternatywne zastosowania. Takim zastosowaniem jest np. polepszanie oferty w ich podstawowej działalności, czyli telefonii komórkowej.

I to jest istota problemu – urzędnikom wydaje się, że wiedzą lepiej, jak przedsiębiorcy powinni alokować zasoby. Dzięki obecnemu kształtowi prawa antymonopolowego urzędnicy nie muszą nawet udowadniać, że działanie przedsiębiorcy było nieracjonalne i realnie zaszkodziło konsumentom. To od przedsiębiorcy wymaga się udowodnienia, że nie jest wielbłądem i wykazania ekonomicznej efektywności jego działań!

Problem polega na tym, że takie podejście wypacza naturę przedsiębiorczości i konkurencji, która jest rynkowym procesem odkryć i dostosowania. Na tym właśnie polega wartość przedsiębiorcy, że jest gotów podejmować ryzyko i ponosić odpowiedzialność za swoje decyzje. Gdyby możliwe było techniczne uzasadnienie każdej trafnej decyzji przedsiębiorcy, to wtedy równie dobrze moglibyśmy przejść na centralne planowanie. A to, jak już mieliśmy się okazję przekonać, nie działa.

Pobierz plik prezentacji – PDF (1,5 MB).

Prawo antymonopolowe w obecnym kształcie jest kontrowersyjnym projektem ingerencji państwa w gospodarkę i powinno być traktowane z odpowiednią nieufnością. Historia tego typu regulacji, szczególnie w Stanach Zjednoczonych, pokazuje, że były one często w pierwszej kolejności narzędziem protekcjonizmu i walki z bardziej efektywnymi konkurentami. W artykule tym autor miał na celu pokazanie wątpliwości, które rodzą ekonomiczne podstawy prawa antymonopolowego, w szczególności teoria konkurencji doskonałej oraz neoklasyczna teoria firmy w tradycyjnej wersji. Wydawałoby się, że rozwój ekonomii i duża ilość publikacji zarówno empirycznych, jak i teoretycznych doprowadzą do usunięcia pozostałości „strukturalizmu” w prawie antymonopolowym. Tak się jednak nie stało.

W artykule przywołane są dwa jaskrawe przykłady zakazów działań rzekomo antykonkurencyjnych, które znajdujemy w polskiej ustawie o ochronie konkurencji i konsumentów. Pierwszy z nich, bezwzględny zakaz ustalania minimalnej ceny odsprzedaży, który w praktyce Prezes UOKiK wywodzi z art. 6 ust. 1 pkt 1 u.o.k.k., należy ocenić szczególnie negatywnie w świetle panującej zgody w nauce ekonomii co do bezzasadności tzw. zakazów per se tego typu działań. Drugi dotyczy tzw. drapieżnictwa cenowego, czyli stosowania cen rażąco niskich, uznawanego za zakazane na podstawie art. 9 ust. 2 pkt 1 u.o.k.k. Wyrazić można jedynie nadzieję na debatę o kształcie polskiego prawa antymonopolowego, które grzeszy brakiem powściągliwości, na czym cierpią zarówno konkurencja, jak i konsumenci.

Pobierz tekst w PDF.

(…) Ale czy prawo antymonopolowe powinno dalej istnieć? Przy odpowiedzi na to pytanie kończy się moja zgoda z Posnerem. Opierając się na moim rozumieniu konkurencji, jak też i omylności (oraz nieunikalnie politycznej natury) publicznego egzekowowania ustaw antymonopolowych, wydaje mi się, że sytuacja konsumentów byłaby lepsza, gdyby wszystkie takie ustawy zostały uchylone a odpowiedzialni za ich egzekwowanie znaleźli inne zatrudnienie. (…)

Więcej po angielsku, zdecydowanie polecam:

(…) One important objection to antitrust policy is that enforcement authorities lack sufficient knowledge to consistently promote competition. Posner plays down this argument by claiming that “economics is an improving discipline” (p. x). I’m not convinced. Economists certainly publish more articles featuring more rigorous mathematical and econometric techniques, but it is difficult to make an empirical case that our understanding of the relevant area of economics, competition, has improved much over the past three or four decades. (…)

Still, economic understanding has improved. Nearly all improvements in our understanding involve the discovery that private arrangements reliably overcome problems (real and imaginary) that the blackboard theorist and the government official believe can be solved only by government intervention. (…)

Almost all of the original bases for antitrust intervention have been shattered by sound economics. Price-cutting is no longer an obvious means of monopolizing; bigness is no longer believed to be inevitable, inevitably harmful, or perpetual; and the myriad contracting arrangements devised by actual market participants are increasingly understood to enhance competition despite having been ignored by authors of textbooks. The advances that have occurred in economic theorizing are generally abstruse demonstrations of theoretical possibilities. Only when these theories have been supported by solid empirical findings should they serve as the basis for policy, particularly in light of the overwhelming evidence demonstrating the robustness of competition. The most important developments in economics tend to show that unregulated markets are likely to remain competitive— and that regulation is likely to be used in antisocial ways. (…)

Posner appears unconcerned about the potential for antitrust to be used for anticompetitive, rent-seeking purposes. He finds the evidence for this point to be inconclusive. In contrast, as I read the record, two important facts loom. First, antitrust has been, in large part, a weapon for rent-seekers to wield against their entrepreneurial rivals. (For the most comprehensive collection of this evidence, see Fred S. McChesney & William F. Shughart, eds., The Causes and Consequences of Antitrust, 1995.) This fact remains, regardless of the motives or level of economic understanding of the politi- cians who enacted antitrust statutes. Second, Aaron Director’s instincts were sound: competition is robust and generally takes place regardless of private attempts to squelch it. These two facts convince me that the costs of antitrust likely outweigh its benefits. (…)

Despite the impression that the reader likely gets from reading Judge Posner’s book and almost all other books on antitrust—the evidence that markets are prone to monopolization is extraordinarily weak, whereas the evidence that antitrust is used to hamstring competitive rivals is powerful. (…)

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów znowu mnie obronił. Obronił też Was, szanowni Czytelnicy. Przed czym? Przed zmowami cenowymi. W wyniku państwowej interwencji potanieje cement, elektronika, odzież, obuwie… Szkoda tylko, że są to pobożne życzenia.

Polecam lekturę całości. Sebastian powołuje się na Dominicka T. Armentano, którego książkę “Polityka antymonopolowa. Ochrona konkurencji?” udostępniam za darmo w moim tłumaczeniu. Polecam również krótki artykuł Thomasa J. DiLorenzo o początkach polityki antymonopolowej: “Paradoks antymonopolowych ekonomistów”.

Ugoda jest instytucją wprowadzoną do europejskiego prawa konkurencji Rozporządzeniem 622/2008 z 30 czerwca 2008 r. Skutkiem ugody zawartej przez stronę postępowania antymonopolowego z Komisją Europejską jest z jednej strony automatyczne obniżenie wysokości kary za naruszenie o 10%, a z drugiej uznanie zarzutów Komisji (co może być wykorzystane w private enforcement) i utrata pewnych uprawnień proceduralnych (“strony nie mogą występować z wnioskiem o przeprowadzenie przesłuchania ustnego lub udostępnienie akt, po tym jak ich propozycje ugodowe zostały uwzględnione w przedsta- wieniu zarzutów” – zob. Obwieszczenie Komisji …).

Zobacz:

• Rozporządzenie Komisji (WE) nr 622/2008 z dnia 30 czerwca 2008 r. zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 773/2004 w odniesieniu do prowadzenia postępowań ugodowych w sprawach kartelowych.
• Obwieszczenie Komisji w sprawie prowadzenia postępowań ugodowych w związku z przyjęciem decyzji na mocy art. 7 i 23 rozporządzenia Rady (WE) nr 1/2003 w sprawach kartelowych.

[Tekst opublikowany również na www.antitrust.pl]

• Małgorzata Król-Bogomilska, Kary pieniężne – główne kierunki ewolucji w okresie 20 lat rozwoju polskiego prawa antymonopolowego
• Tadeusz Skoczny, Polskie prawo kontroli koncentracji-ewolucja, model, wybrane problemy
• Grzegorz Materna, Wpływ prawa UE na polskie wyłączenia grupowe spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję
• Dariusz Szafrański, Status gminnej osoby prawnej w świetle ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów
• Krystyna Kowalik-Bańczyk, Pojęcie wpływu na handel w decyzjach Prezesa UOKiK
• Agata Jurkowska-Gomułka, W stronę umocnienia prywatnoprawnego wdrażania zakazów praktyk ograniczających konkurencję – glosa do uchwały SN z 23.07.2008 r. (III CZP 52/08)
• Ewa Wojtaszek-Mik, Dystrybucja paliw (ograniczenia czasowe umowy zakupu wyłącznego i ustalanie cen odsprzedaży) – glosa do wyroku TS z 2.04.2009 r. w sprawie C-260/07 PedrolVServiciosv:TotalEspańa
• Dawid Miąsik, Związanie sądów krajowych wykładnią Trybunału Sprawiedliwości – wprowadzenie i wyrok TS z 4.06.2009 r. w sprawie C-8/08 T-Mobile Netherlands
• „Nowe tendencje w prawie konkurencji UE” (pod red. Eugeniusza Piontka) (recenzja Ewy Wojtaszek-Mik)

[Tekst opublikowany również na www.antitrust.pl]

• Katarzyna Mrzygłód, Decyzja zobowiązująca w prawie konkurencji UE, cz. I i II, Europejski Przegląd Sądowy, luty i marzec 2010.
• Piotr Sitarek, Odpowiedzialność dominującego przedsiębiorcy na rynku nowych technologii – uwagi na tle wyroku SPI z 17.09.2007 r. w sprawie T-201/04 Microsoft Corp. v Komisja WE, Europejski Przegląd Sądowy, luty 2010.
• Igor Postuła, Aleksander Werner, Orzecznictwo TS w sprawach wysokości wsparcia podlegającego zwrotowi w prawie pomocy publicznej UE, Europejski Przegląd Sądowy, luty 2010.
• Konrad Kohutek, Drapieżnictwo cenowe jako przejaw nadużycia pozycji dominującej w prawie konkurencji – Wytyczne KE z 2009 r. a stanowisko sądów wspólnotowych, Europejski Przegląd Sądowy, marzec 2010.
• Arkadiusz Turczyn, Właściwość miejscowa sądów powszechnych w sprawach o roszczenia z tytułu czynów nieuczciwej konkurencji, Europejski Przegląd Sądowy, marzec 2010.

• Monitor Prawniczy 8/2010: DODATEK- Ochrona konkurencji i konsumentów w Polsce – wybrane zagadnienia
  1. Zakres działalności Prezesa UOKiK, M. Kalińska
  2. Rola Prezesa UOKiK w kontroli koncentracji, L Kolnierzak
  3. Leniency w polskim prawie antymonopolowym, L Kolnierzak
  4. Stosowanie przez Prezesa UOKiK wyjaśnień w sprawie ustalania wysokości kar pieniężnych za stosowanie praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, A. Jaroszewska
  5. Zakres podmiotowy regulacji ustaw: o ochronie konkurencji i konsumentów, zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Konsument jako podmiot chroniony przed praktykami zakazanymi w tych ustawach, W. Jurasz
  6. Stosowanie niedozwolonych postanowień umownych jako praktyka naruszająca zbiorowe interesy konsumentów. Niedozwolone postanowienia umowne w obrocie nieruchomościami, W. Jurasz
  7. Porozumienia ograniczające konkurencje – wybrane zagadnienia, Ł. Dubiński
  8. Obowiązki, uprawnienia i kompetencje decyzyjne Prezesa UOKiK w przypadku prowadzenia postępowania paralelnie na podstawie krajowego i europejskiego prawa ochrony konkurencji, S. Jóźwiak
  9. Prawo własności intelektualnej a prawo konkurencji – spór o pierwszeństwo w prawie europejskim, S. Jóźwiak
  10. Ochrona praw konsumentów przy zawieraniu umów poza lokalem przedsiębiorstwa oraz na odległość z uwzględnieniem specyfiki handlu elektronicznego A. Doering
  11. Decyzje zobowiązujące kończące postępowania w sprawach dotyczących praktyk ograniczających konkurencję oraz w sprawach dotyczących praktyk naruszających zbiorowe interesy konsumentów, A. Doering

[Tekst opublikowany również na www.antitrust.pl]

• Bartosz Turno, Prawo odmowy przekazania informacji służącej wykryciu naruszenia reguł konkurencji w orzecznictwie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny ROK LXXI, zeszyt 3, 2009.
• Jan Szczodrowski, Ograniczenia w handlu równoległym produktami farmaceutycznymi w świetle przepisów europejskiego prawa konkurencji, Monitor Prawniczy 23/2009. (glosa do wyroku Syfait II)
• Jan Szczodrowski, Ograniczenia w handlu równoległym produktami farmaceutycznymi w świetle przepisów europejskiego prawa konkurencji – glosa do wyroku Europejskiego Trybunatu Sprawiedliwości z 19.05.2009 r. w sprawach połączonych (C-171/07) Apothekerkammer des Saarlandes oraz inne i (C-172/07) Helga Neumann-Seiwert przeciwko Saarland i Ministerium fur Justiz, Gesundheit und Soziales, Glosa 4/2009.
• Jan Szczodrowski, Handel równoległy produktami farmaceutycznymi w orzecznictwie ETS, Europejski Przegląd Sądowy 10/2009.
• Adam Doniec, Okoliczności odmowy udzielenia licencji konkurentom przez przedsiębiorstwo dominujące jako nadużywanie pozycji dominującej w rozumieniu art. 82 TWE, Glosa 3/2009.
• Konrad Kohutek, Zarzut nadużycia pozycji dominującej na rynku usług weterynaryjnych – glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 19.02.2009 r. (III SK 31/08), Glosa 4/2009.

[Tekst opublikowany również na www.antitrust.pl]